नेपालगन्ज – भाद्रपद मासको शुक्ल पक्षको पञ्चमी तिथिमा मनाइने ऋषि पंचमी एक महत्वपूर्ण सनातन पर्व हो। यो गणेश चतुर्थीको भोलिपल्ट मनाइन्छ। यस दिनमा सनातन धर्मावलम्बीहरूले प्राचीन सप्तऋषि—कश्यप, अत्रि, भारद्वाज, विश्वामित्र, गौतम, जमदग्नि र वशिष्ठप्रति श्रद्धा र कृतज्ञता व्यक्त गर्छन्। यी महान ऋषिहरूले वेद र पवित्र ग्रन्थहरू मार्फत समाजलाई धार्मिक, आध्यात्मिक र नैतिक मार्गदर्शन प्रदान गरेका थिए।
ऋषि पंचमीको महत्व : ऋषि पंचमी सप्तऋषिहरूलाई सम्झने र उनीहरूको उपदेशबाट प्रेरणा लिने दिन हो। यी ऋषिहरूले दिएको ज्ञान र मन्त्रहरूले आज पनि मानिसलाई सही बाटोमा हिँड्न प्रेरित गर्छ। विशेषगरी महिलाहरूले यो दिन व्रत बस्छन्, जुन पवित्रता र आत्मशुद्धिको प्रतीक मानिन्छ। मासिक धर्मको समयमा अनजानेमा भएका धार्मिक नियम उल्लंघनको प्रायश्चितका लागि यो व्रत गरिन्छ।
ऋषि पंचमीसँग जोडिएको कथा
एउटा प्रचलित कथानुसार, विदर्भकी एक ब्राह्मण महिलाले आफ्नो अघिल्लो जन्ममा मासिक धर्मको समयमा घरायसी काम गरेर धार्मिक नियम उल्लंघन गरेकी थिइन्। फलस्वरूप, उनले र उनको परिवारले पछिल्लो जन्ममा कष्ट भोग्नुपर्यो। यो कथाले व्रतको महत्व र नियम पालनाको आवश्यकतालाई झल्काउँछ।
व्रत र परम्परा
यस दिन महिलाहरूले अनाजको सेवन गर्दैनन् र फलफूल, कंदमूल र हल्का भोजनमात्र ग्रहण गर्छन्। नेपालको तराई क्षेत्र र भारतमा यो दिन ऋषि पंचमी भाजी बनाउने परम्परा छ। यो भाजीमा मौसमी तरकारी र कंदमूल मिसाएर मसला बिना सादा रूपमा पकाइन्छ। यो भोजन ऋषिहरूको तपस्वी जीवन र प्रकृतिसँगको गहिरो सम्बन्धको प्रतीक हो।
सांस्कृतिक र धार्मिक महत्व
ऋषि पंचमीले सनातन संस्कृतिको समृद्धि र ऋषिहरूको योगदानलाई उजागर गर्छ। यो पर्वले समाजमा नैतिकता, शुद्धता र प्रकृतिप्रतिको सम्मानको सन्देश प्रवाह गर्छ। नेपाल र भारतका विभिन्न स्थानमा यो पर्वलाई उत्साहका साथ मनाइन्छ, जसले सांस्कृतिक एकताको भावनालाई पनि बलियो बनाउँछ।
