भारतको पर्यटन क्षेत्रले तीव्र गतिमा वृद्धि हासिल गरिरहेको छ। क्यापिटलमाइन्ड पीएमएसको नयाँ प्रतिवेदनअनुसार सन् २०२८ सम्ममा यो उद्योगले ५.१२ लाख करोड (५९ अर्ब अमेरिकी डलर) भन्दा बढी राजस्व ठने अनुमान गरिएको छ। बढ्दो डिस्पोजेबल आय, सुधारिएको कनेक्टिभिटी र पूर्वाधार विकास यसका प्रमुख कारणहरू हुन्।
आन्तरिक पर्यटनमा उल्लेखनीय वृद्धि
प्रतिवेदनले सन् २०२४ मा २.५ अर्ब रहेको आन्तरिक पर्यटक भ्रमण सन् २०३० सम्ममा दोब्बर भई ५.२ अर्ब पुग्ने प्रक्षेपण गरेको छ, जुन १३.४ प्रतिशतको वार्षिक वृद्धिदर (CAGR) हो। आन्तरिक पर्यटकको खर्च सन् २०२३ को १४.६४ लाख करोड रुपैयाँबाट सन् २०३४ सम्ममा ३३.९५ लाख करोड पुग्ने अनुमान छ, जुन ७.९ प्रतिशतको CAGR हो।
हवाई यातायातमा पनि वृद्धि
आन्तरिक हवाई यात्रु सङ्ख्या सन् २०२४ को ३०७ मिलियनबाट सन् २०३० सम्ममा ६९३ मिलियन पुग्ने अनुमान छ। सन् २०२३ मा आन्तरिक पर्यटक भ्रमण (DTVs) ४४.९८ प्रतिशतले वृद्धि भई २.५ अर्ब पुगेको थियो। उत्तर प्रदेश ४७८.५३ मिलियन भ्रमणका साथ शीर्ष स्थानमा रह्यो भने तमिलनाडु २८६.०१ मिलियनका साथ दोस्रो स्थानमा छ।
विदेशी पर्यटक आगमनमा वृद्धि
महाराष्ट्र र गुजरातले विदेशी पर्यटक आगमन (FTAs) मा क्रमशः ३.३९ मिलियन र २.८१ मिलियनका साथ अग्रता लिए। सन् २०२३ मा कुल १८.८९ मिलियन विदेशी पर्यटकले भारत भ्रमण गरे, जुन सन् २०१९ को तुलनामा ५.४७ प्रतिशतले बढी हो। दक्षिण एसिया (२९.०२%), उत्तर अमेरिका (२१.८२%) र पश्चिम युरोप (२०.४०%) प्रमुख स्रोत बजारहरू हुन्।
आतिथ्य क्षेत्रमा अवसर र चुनौती
भारतमा हाल ३.४ मिलियन होटल कक्षहरू छन्, जसमध्ये केवल ११ प्रतिशत संगठित क्षेत्रअन्तर्गत छन्। लक्जरी होटलहरूले ब्रान्डेड सम्पत्तिको १७ प्रतिशत हिस्सा ओगट्छन्, तर प्रिमियम प्रस्तावहरूमा माग र आपूर्तिबीच ठूलो अन्तर छ। लक्जरी खण्डमा औसत अकुपेन्सी ६०-७० प्रतिशत छ, र कुल राजस्व प्रति उपलब्ध कक्ष (TRevPAR) अपस्केलको तुलनामा ११७ प्रतिशत र मिडस्केलको तुलनामा २९८ प्रतिशत बढी छ।
विमानन र पूर्वाधारमा प्रगति
सन् २०२४ मा भारतमा १४८ वटा विमानस्थल सञ्चालनमा छन्, र सन् २०२७ सम्ममा यो सङ्ख्या २२० पुग्ने लक्ष्य छ। निर्धारित उडानहरू विगत एक दशकमा ७७.७ प्रतिशतले वृद्धि भई १.३ मिलियन पुगेका छन्।
विवाह, MICE र लक्जरी खानपानको योगदान
विवाह, MICE (Meetings, Incentives, Conferences, and Exhibitions) र लक्जरी खानपानले राजस्वको बलियो स्रोतको रूपमा उदय भएको छ। सन् २०२३ को अन्त्यतिर ३.८ मिलियन विवाहले ४.७४ लाख करोड रुपैयाँ उत्पन्न गरे। भारतमा वार्षिक करिब १० मिलियन विवाह हुन्छ, जसले विश्वको दोस्रो ठूलो विवाह उद्योगको रूपमा स्थान बनाएको छ।
कर्पोरेट यात्राको माग
कर्पोरेट यात्राले पनि माग बढाइरहेको छ। सन् २०२४ मा कार्यालय लिजिङ ८९ मिलियन वर्ग फिटको रेकर्डमा पुगेको छ। ग्लोबल क्यापाबिलिटी सेन्टरहरू (GCCs) को वृद्धिले यो प्रवृत्तिमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याएको छ।
विश्व बजारसँग तुलना
भारतको पर्यटन र आतिथ्य क्षेत्रले जीडीपीमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याए पनि यो अमेरिकाभन्दा २ प्रतिशत र थाइल्याण्डभन्दा ४ प्रतिशतले पछाडि छ। यद्यपि, तीव्र वृद्धि र पूर्वाधार सुधारले भारतलाई विश्व पर्यटन बजारमा बलियो प्रतिस्पर्धी बनाउँदैछ।एजेन्सी
