३ साउन २०८२ शनिबार 19 jul 2025
बाँके, नेपालगन्ज। नेपालको तराई क्षेत्रको बाँके जिल्लामा पाइने सेतो रंगको धरतीको फूल, जसलाई स्थानीय भाषामा गरजुआ वा च्याउ “कुंभी” भनिन्छ, यतिबेला चर्चाको विषय बनेको छ। यो प्राकृतिक च्याउ वर्षमा केवल असार र साउन महिनामा मात्र देखा पर्छ, जब भारी वर्षा हुन्छ र आकाशमा मेघ गर्जन्छ। माटो फोडेर आफैं उम्रने यी फूलहरू कसैले रोप्दैन, पूर्णरूपमा प्राकृतिक रूपमा उत्पन्न हुन्छन्। यही कारणले यिनलाई खोज्न र संकलन गर्न निकै मेहनत गर्नुपर्छ।
अद्वितीय स्वाद र खानपान
धरतीको फूलको स्वादको त कुरै बेग्लै छ। बाँकेका स्थानीयहरूले यिनलाई तोरीको तेलमा लसुन, हरियो खुर्सानी र कहिलेकाहीँ टमाटर हालेर पकाउँछन्। कतिपयले धेरै पानी हालेर झोल बनाउँछन्, जसलाई चामलसँग खाँदा मन तृप्त हुन्छ। यो च्याउको सब्जीको बास्ना यति लोभलाग्दो हुन्छ कि भोक आफैं बढ्छ। सामान्यतया दुई रोटी खाने मानिसले चार–पाँच रोटी सजिलै खाइदिन्छ।
बढ्दो माग र मूल्य
पछिल्लो समय शहरहरूमा पनि धरतीको फूलको माग निकै बढेको छ। यसको माग बढेसँगै मूल्य पनि आकाशिएको छ। बजारमा यी च्याउ प्रति किलो १००० देखि १२०० रुपैयाँसम्म बिक्री हुन्छन्। केही समय पछी दाम घटेर ५०० सय देखि ६०० सयसम्म झर्ने गर्छ , यो केवल खानाको परिकार मात्र होइन, बरु हाम्रो संस्कृति र मौसमसँग जोडिएको अनुपम उपहार पनि हो।
प्रकृतिको कृपा
धरतीको फूल प्रकृतिको अनमोल देन हो। यो केवल स्वादिलो खाना मात्र नभई तराईको संस्कृति र प्राकृतिक चक्रको अभिन्न हिस्सा पनि हो। वर्षा र मेघको गर्जनसँगै उम्रने यो च्याउले स्थानीय जीवनशैली र परम्परालाई जीवन्त राखेको छ।
धरतीको फूल, जसलाई नेपालको तराई क्षेत्रमा गरजुआ वा “कुंभी” च्याउ भनिन्छ, जैविक दृष्टिकोणले पनि अत्यन्त महत्वपूर्ण छ। यो प्राकृतिक रूपमा उम्रने च्याउ (फंगस) हो, जसले पारिस्थितिक प्रणाली र मानव स्वास्थ्यमा विशेष योगदान पुर्याउँछ। यहाँ यसको जैविक महत्वलाई संक्षेपमा प्रस्तुत छ।
पारिस्थितिक सन्तुलनमा भूमिका:
धरतीको फूल एक प्रकारको माइकोराइजल फंगस हो, जसले माटोमा रहेका जैविक पदार्थहरूलाई विघटन गरी पोषक तत्वहरू बनाउँछ। यसले माटोको उर्वराशक्ति बढाउन र वनस्पतिको वृद्धिमा सहयोग गर्छ। यो च्याउले रूखहरूको जरासँग सहजीवी सम्बन्ध बनाएर पोषक तत्व र पानीको आदानप्रदान गर्छ, जसले जंगलको पारिस्थितिक सन्तुलन कायम राख्न मद्दत गर्छ।
पोषक तत्वको स्रोत:
धरतीको फूलमा प्रोटिन, फाइबर, भिटामिन (जस्तै भिटामिन डी र बी कम्प्लेक्स) र खनिज पदार्थहरू (जस्तै पोटासियम, फस्फोरस) प्रशस्त मात्रामा पाइन्छ। यो कम क्यालोरीयुक्त खाना हो, जसले पाचन प्रणालीलाई स्वस्थ राख्न र रोग प्रतिरोधी क्षमता बढाउन सहयोग गर्छ।
जैविक विविधताको संरक्षण:
यो च्याउ विशिष्ट मौसम र वातावरण (असार–साउनको भारी वर्षा र मेघ गर्जन) मा मात्र उम्रन्छ, जसले जैविक विविधताको महत्वलाई दर्शाउँछ। यसको संरक्षणले स्थानीय प्रजातिहरू र वातावरणको संरक्षणमा योगदान पुर्याउँछ।
प्राकृतिक चक्रमा योगदान:
धरतीको फूलले माटोमा रहेका मृत जैविक पदार्थहरूको विघटनमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यसले माटोको सूक्ष्मजीवहरूको गतिविधिलाई प्रोत्साहन गर्छ र माटोलाई स्वस्थ राख्न सहयोग पुर्याउँछ।
औषधीय गुण:
केही अध्ययनहरूले यस्ता प्राकृतिक च्याउमा एन्टिअक्सिडेन्ट र एन्टिमाइक्रोबियल गुणहरू हुने संकेत गरेका छन्, जसले सूजन कम गर्न र रोगहरूबाट बचाउन सहयोग गर्न सक्छ। यद्यपि, यसको औषधीय प्रयोगबारे थप अनुसन्धान आवश्यक देखिन्छ।
